Terminoloxía Fundamental da Historia Contemporánea Española
A continuación, preséntase un conxunto de conceptos e eventos cruciais para comprender a transición e o desenvolvemento da historia española entre os séculos XVIII e XIX.
Eventos e Documentos Relevantes
Abdicacións de Baiona
Renuncia ao trono de Fernando VII e Carlos IV, obrigados por Napoleón. Como resultado destas abdicacións, a Coroa pasou das mans de Fernando VII ás de Carlos IV, e acabou nas do irmán de Napoleón, Xosé I Bonaparte.
Catastro de Ensenada
Rexistro de propiedades, elaborado en 1749 a iniciativa do Marqués de Ensenada e durante o reinado de Fernando VI. Pretendía establecer un imposto único con carácter progresivo e permitiu coñecer a situación real da economía e a demografía españolas co obxectivo de incrementar a política recadatoria.
Decretos de Nova Planta (Decretos d NV)
Conxunto de decretos promulgados entre 1707 e 1716 polo rei Filipe V de Borbón, vencedor da Guerra de Sucesión Española. Por eles, quedaron abolidas as leis e institucións propias dos distintos territorios que configuraban a Coroa de Aragón. Esta medida buscaba a unificación legal de todo o estado e a centralización do poder seguindo o modelo político implantado por Luís XIV en Francia.
Estatuto Real de 1834
Carta outorgada en 1834 pola rexente Mª Cristina, baixo o ministerio de Martínez de La Rosa. Fundaméntase nas leis tradicionais da monarquía, impoñendo un réxime baseado na soberanía conxunta do rei e das Cortes. O seu carácter conservador provocou o rexeitamento da maior parte dos liberais e tampouco deixou satisfeitos aos absolutistas que seguiron apoiando a causa carlista, en oposición ao Antigo Réxime.
Paz de Utrecht
Tratado de paz, celebrado en 1713, que pon fin á Guerra de Sucesión á Coroa española. Por este acordo, España perde as súas últimas posesións europeas (Flandes, Milanesado, Nápoles, Sardeña e Sicilia) e Gran Bretaña converteuse na gran potencia naval, ademais de conseguir enclaves estratéxicos como Xibraltar.
Pragmática Sanción
Norma xurídica de 1789 (Carlos IV) que abolía o Auto Acordado de 1713, pero que non entrou en vigor ata a súa publicación por Fernando VII. Permitía a sucesión feminina no trono. Foi considerada nula polos carlistas, o que desatou a crise sucesoria e o inicio da Primeira Guerra Carlista.
Tratado de Valençay
Acordo asinado nun castelo da localidade francesa do mesmo nome, onde estaban retidos Carlos IV e Fernando VII. Napoleón I ofrecía a paz e recoñecía a Fernando VII como rei de España, como consecuencia das derrotas sufridas na Guerra da Independencia e, especialmente, do deterioro progresivo do exército francés e da moral dos soldados polo continuo acoso da guerrilla. O acordo foi asinado o 11 de decembro de 1813 e nel Napoleón permitía o retorno de Fernando VII ao trono de España e a devolución de todos os seus territorios usurpados durante a guerra.
Grupos e Conceptos Sociais/Políticos
Afrancesados
Nome co que se coñecía de maneira pexorativa aos partidarios de Francia e das políticas implementadas por Xosé I durante a Guerra de Independencia.
Antigo Réxime
Sistema económico, político e social que marca a vida de Europa e as súas colonias entre os séculos XVI e XVIII. Caracterízase por unha forma de goberno absolutista, unha sociedade estamental e unha economía agraria.
Desamortización
Acción xurídica que fai posible a venda de bens pertencentes a mans mortas ou a entidades que non as poden vender, como a Igrexa, os nobres ou a Coroa.
Despotismo Ilustrado
Modelo político impulsado por algúns reis europeos que asumen as ideas ilustradas como inspiración para emprender políticas que fomentaran o desenvolvemento económico, militar e cultural, pero sen renunciar ao poder absoluto do monarca (o lema era: «todo para o pobo pero sen o pobo»).
Pronunciamento
Rebelión militar, característica do século XIX español, que pretende derribar un goberno e substituílo por outro de carácter civil.
Regalismo Borbónico
Política de control da Coroa sobre a Igrexa, impoñéndolle as regalías ou supostos dereitos absolutos do Rei e do Estado a mandar na Igrexa como en todos os demais asuntos e persoas dos seus dominios.
Sufraxios
Distingúense dous sistemas principais:
- Censatario: Sistema electoral, vixente en diversos países occidentais entre finais do século XVIII e o século XIX, baseado na dotación de dereito ao voto só á parte da poboación que contase coas características precisas (nivel de renda, ser propietario…) que lle permitira inscribirse nun censo.
- Universal: Sistema electoral que dota de dereito ao voto a todo cidadán a partir da idade que a lei explicite (en España o sufraxio universal foi masculino ata as eleccións de 1933, primeira ocasión na que as mulleres puideron votar).
Revoltas Populares
Motín de Esquilache
Revolta popular que estalou en 1766 en Madrid, durante o reinado de Carlos III. As causas da revolta foron complexas:
Ao rexeitamento provocado polos ministros italianos (Esquilache era un deles) e á desconfianza da Igrexa e a nobreza ante as reformas, habería que unir o descontento social debido á fame provocada pola escaseza e o alto prezo dos alimentos.