1. Crise da Restauración Borbónica (1898-1923)

A derrota de 1898 fronte aos EE.UU. supuxo a perda de Cuba, Porto Rico e Filipinas, desacreditando o exército e un sistema político corrupto (quenda de partidos, caciquismo), que colapsou co golpe de Primo de Rivera en 1923.

2. Ditadura de Primo de Rivera (1923-1930)

En 1923, Primo de Rivera, co apoio do rei Alfonso XIII, deu un golpe de Estado que acabou co sistema da Restauración, instaurando unha ditadura.

3. A Segunda República (1931-1936)

En abril de 1931, as eleccións municipais deron a vitoria aos republicanos, provocando a saída de Alfonso XIII e a proclamación da República.

Goberno Provisional e Constitución de 1931

A nova Constitución era democrática e progresista: estableceu o sufraxio universal (incluída a muller por primeira vez), a soberanía popular, a división de poderes e amplas liberdades. Porén, xerou unha forte oposición por:

• Permitir as autonomías rexionais.
• A posibilidade de expropiar terras.
• O carácter laico do Estado (medidas contra a Igrexa).

Bienio Reformista (1931-1933)

Liderado polo Goberno de Azaña (esquerda + PSOE), as súas principais reformas foron:

• Educativa: ensino laico, gratuíto e obrigatorio.
• Autonómica: aprobación do Estatuto de Cataluña (1932).
• Social: mellora das condicións laborais.
• Agraria: expropiación de latifundios para repartir entre campesiños.

Bienio Conservador (1933-1936)

Baixo o Goberno de Lerroux + CEDA, paralizáronse todas as reformas anteriores, o que provocou folgas e levantamentos obreiros.

Fronte Popular (Febreiro-Xullo 1936)

O Goberno de Casares Quiroga retomou as reformas, pero aumentou a conflitividade social e os enfrontamentos entre as esquerdas e os falanxistas.

As dereitas, ao non aceptar a derrota electoral, prepararon un golpe de Estado que fracasou parcialmente, dividindo España en dúas zonas e desencadeando a Guerra Civil (1936-1939) e, posteriormente, a ditadura de Franco.

4. A Guerra Civil (1936-1939)

Apoios do Bando Nacional

Grandes propietarios (contra a reforma agraria), alta burguesía (contra as reformas sociais), sectores católicos e a Igrexa (contra a reforma educativa e relixiosa), gran parte do exército (contra a reforma autonómica e a conflitividade social) e partidos de dereita: CEDA, monárquicos, falanxistas e carlistas.

Apoios do Bando Republicano

Xornaleiros e campesiños (a favor da reforma agraria), proletariado (reformas sociais), clases medias (apoian a democracia), partidos de esquerda (socialistas, comunistas, republicanos) e anarquistas.

Opinión Internacional

A guerra viuse como unha loita entre democracia e fascismo. Inglaterra impulsou o Comité de Non Intervención para illar o conflito, pero foi incumprido por Alemaña, Italia e Portugal, que seguiron apoiando a Franco.

Causas da Derrota Republicana

• As democracias occidentais (Francia, Inglaterra, EE.UU.) apenas axudaron militarmente ao bando republicano, que só contou co apoio da URSS, México e as Brigadas Internacionais.
• O menor apoio militar exterior e os enfrontamentos internos dentro do bando republicano provocaron a súa derrota.

O bando sublevado, dirixido por Franco, contou con maior axuda exterior (Alemaña nazi, Italia fascista e Portugal), tiña un mando militar único e todas as forzas políticas unificáronse nun só partido (FET y de las JONS), o que lle deu maior cohesión e fortaleza.

5. Ditadura de Franco (1939-1975)

Características do Réxime Político Franquista

Ditadura e Concentración de Poder

• Franco concentra nas súas mans todo o poder do Estado.
• Controla directa ou indirectamente os poderes executivo, lexislativo e xudicial.
• É o Xeneralísimo (mando supremo sobre as forzas de Terra, Mar e Aire).
• Xefe do partido único (FET y de las JONS), creado en 1937 durante a Guerra Civil.

Influencias do Fascismo e Exaltación da Nación

• Réxime antidemocrático: suprimiu as liberdades democráticas republicanas (liberdade relixiosa, política e sindical). Só se permitía o sindicato oficial e un único partido.
• Censura: a liberdade de prensa foi substituída por unha ríxida censura.
• Anticomunismo: Franco perseguiu calquera ideoloxía contraria ao seu ideario, especialmente o marxismo.
• Caudillismo: adoptou o título de Caudillo, a imitación do Duce en Italia e do Führer en Alemaña.
• Sindicalismo vertical: os sindicatos de clase foron prohibidos e substituídos por sindicatos verticais para evitar a conflitividade laboral.
• Persecución dos nacionalismos periféricos: suprimiu as autonomías, prohibiu símbolos nacionalistas e impuxo o español sobre o catalán, o vasco e o galego.
• Represión e control: utilizouse a represión contra a oposición e o control da educación e os medios para difundir o ideario do réxime.

Nacionalcatolicismo

O réxime caracterizouse pola súa estreita relación coa Igrexa Católica, que lexitimou a ditadura a cambio de privilexios: control do ensino, censura de libros segundo valores católicos, ensino obrigatorio da relixión, Estado confesional, supresión do divorcio e financiamento público.

Evolución da Economía durante o Franquismo

1ª Etapa (1939-1953): Grave Crise Económica

Debida ás destrucións da guerra, ao bloqueo internacional e á política de autarquía (autosuficiencia e intervencionismo estatal). Os resultados foron negativos: afundimento da produción, fame, miseria e aparición do estraperlo (mercado negro).

Entre 1953 e 1959: Os pactos cos Estados Unidos provocaron unha tímida apertura internacional e o inicio dunha recuperación.

2ª Etapa (1959-1973): Rápido Crecemento Económico

Debido ao Plan de Estabilización (1959), que substituíu a autarquía pola apertura ao exterior e a iniciativa privada. Este «milagre económico» aproveitou a conxuntura favorable en Europa Occidental:

• España converteuse nun destino turístico preferente.
• Emigración masiva de españois a Europa, o que enviou divisas e reduciu tensións sociais.
• Chegada masiva de capital e tecnoloxía estranxeira.

Isto acompañouse dunha mellora no nivel de vida e o inicio do consumo de masas (electrodomésticos, automóbiles, vacacións).

3ª Etapa (1973-1975): A Crise Final do Réxime

Coincidiu coa crise económica mundial de 1973 (prezos do petróleo), provocando paro, inflación e descenso da produción.

A Transición á Democracia

Franco morreu en novembro de 1975. Xoán Carlos I sucedeulle como rei, iniciando a Transición. Este proceso, dirixido por Adolfo Suárez, culminou coa aprobación da Constitución de 1978, que legalmente converteu a España nun país democrático.