1. Composición das Cortes de Cádiz
A táboa mostra a composición social dos deputados das Cortes de Cádiz segundo a súa profesión. Obsérvase o predominio de avogados, funcionarios e eclesiásticos, mentres que a presenza de campesiños e clases populares é moi reducida. Isto indica que as Cortes estaban dominadas polas elites ilustradas.
Explicación histórica
As Cortes de Cádiz reuníronse durante a Guerra da Independencia (1808-1814) tras o baleiro de poder provocado pola invasión napoleónica. Representaron o inicio da revolución liberal en España e aprobaron a Constitución de 1812, baseada na soberanía nacional, a división de poderes e a igualdade xurídica.
2. Formación dos diferentes gobernos en España a finais do século XIX
A táboa presenta a sucesión de gobernos a finais do século XIX, observándose unha alternancia regular entre diferentes partidos políticos sen cambios bruscos.
Explicación histórica
Reflicte o sistema político da Restauración borbónica instaurado en 1875 por Cánovas del Castillo. Baseábase no turno pacífico entre conservadores e liberais, asegurado mediante a manipulación electoral e o caciquismo, garantindo estabilidade política pero limitando a democracia real.
3. Caricatura do sistema electoral da Restauración
A caricatura representa de maneira crítica o proceso electoral, mostrando a intervención dos caciques e autoridades locais na votación.
Explicación histórica
Durante a Restauración, o sistema electoral estaba controlado polos caciques, que manipulaban os resultados mediante presións e fraude electoral para asegurar a alternancia pactada entre partidos.
4. Caricatura: O «Cociñado» Electoral
A caricatura representa tres personaxes realizando tarefas domésticas relacionadas coa comida: un home aparece cociñando, outro comendo e unha muller lavando. A escena preséntase de maneira simbólica e humorística, empregando actividades cotiás para representar unha situación política.
Explicación histórica
A imaxe critica o funcionamento do sistema político da Restauración borbónica; represéntase como os resultados electorais eran “cociñados” previamente polas elites políticas antes das eleccións. O sistema baseábase no turno pacífico entre o Partido Conservador e o Partido Liberal, mantido mediante o caciquismo e a fraude electoral, polo que a vontade popular apenas influía nos resultados políticos.
5. Caricatura do sistema electoral: O Pacto
A caricatura mostra dous homes dándose a man nun xesto de acordo ou pacto político. A escena presenta unha representación simbólica dun entendemento entre dirixentes políticos.
Explicación histórica
A imaxe representa o funcionamento do sistema político da Restauración, baseado no acordo entre os partidos Conservador e Liberal para alternarse no poder. Este pacto político coñécese como turno pacífico, mediante o cal se aseguraba a alternancia gobernamental independentemente do resultado real das eleccións. O sistema apoiábase no control electoral exercido polos caciques, converténdose nun réxime liberal só en aparencia pero oligárquico na práctica.
6. O Goberno Provisional
A imaxe mostra os membros do Goberno Provisional formado tras a Revolución de 1868, composto por dirixentes liberais e progresistas.
Explicación histórica
A Revolución Gloriosa provocou a caída de Isabel II e iniciou o Sexenio Democrático. O Goberno Provisional convocou eleccións que deron lugar á Constitución de 1869, baseada no sufraxio universal masculino e amplos dereitos políticos.
7. Composición da Asemblea Constituínte de 1869
A táboa mostra a distribución política dos deputados da Asemblea Constituínte, destacando o predominio das forzas progresistas e democráticas.
Explicación histórica
Esta maioría parlamentaria permitiu aprobar a Constitución de 1869, considerada a máis democrática do século XIX español, ao establecer a soberanía nacional, os dereitos individuais e a liberdade relixiosa.
8. A Primeira República
A imaxe representa o novo réxime político proclamado en 1873, simbolizando un cambio institucional respecto á monarquía.
Explicación histórica
A Primeira República española caracterizouse pola forte inestabilidade política, a división interna entre republicanos, os conflitos sociais e as guerras abertas. A falta de apoio provocou o seu fracaso en 1874.
9. Presidentes da I República
A táboa mostra varios presidentes nun curto período temporal, indicando sucesivos cambios de goberno.
Explicación histórica
A rápida sucesión de presidentes reflicte a debilidade política da Primeira República, marcada polo cantonalismo, a guerra carlista e a crise institucional que levou á Restauración borbónica.
10. A insurrección cantonalista
A imaxe representa levantamentos locais contra o goberno central, evidenciando unha situación de fragmentación territorial.
Explicación histórica
O cantonalismo foi un movemento radical federalista durante a Primeira República que pretendía crear cantóns autónomos. Estes levantamentos agravaron a crise política e contribuíron ao fracaso republicano.
11. A Desamortización de Mendizábal
A imaxe representa a venda en poxa pública de bens pertencentes á Igrexa ou institucións do Antigo Réxime, pasando a mans de propietarios privados.
Explicación histórica
As desamortizacións foron reformas liberais destinadas a obter ingresos para o Estado e transformar a propiedade da terra. Destaca a desamortización de Mendizábal (1836), que buscaba reducir a débeda pública, financiar a guerra carlista e debilitar o poder económico da Igrexa. As terras foron adquiridas sobre todo por burgueses e nobres, sen beneficiar ao campesiñado.
12. A Desamortización de Madoz
A imaxe mostra a expropiación e poxa de terras pertencentes a concellos ou institucións públicas.
Explicación histórica
Relacionada coa desamortización de Madoz (1855) durante o Bienio Progresista. Afectou bens municipais e comunais para aumentar os ingresos do Estado e financiar obras públicas. A perda dos bens comunais prexudicou especialmente aos campesiños.
13. Consecuencias das Desamortizacións
A imaxe evidencia cambios na estrutura da propiedade agraria coa aparición de novos propietarios privados.
Explicación histórica
As desamortizacións consolidaron o sistema liberal e o capitalismo agrario, pero non solucionaron o problema agrario español nin melloraron a situación do campesiñado, aumentando a desigualdade social no campo.
Conceptos Clave do Século XIX
Unión Liberal
Partido político fundado en 1858 polo xeneral O’Donnell que agrupaba á esquerda moderada, á dereita progresista e a numerosos militares. Partidarios da monarquía constitucional de Isabel II, gobernaron de 1858 a 1863 e de 1865 a 1866, destacando as campañas de prestixio militar que desenvolveron no exterior.
Principios do Liberalismo
Políticos:
- Dereitos e liberdades individuais que o Estado debe protexer.
- Igualdade de todos os individuos ante a lei.
- Limitación do poder político e soberanía da nación como forma de lexitimización do poder.
- División tripartita do poder: executivo, lexislativo e xudicial, exercidos por institucións diferentes (Goberno, Cortes e Tribunais).
- Participación dos cidadáns no sistema político.
- Defensa dunha Constitución, ou lei suprema, na que se recollan os principios políticos.
- Leis escritas e organizadas en códigos para garantir o imperio do Dereito.
- Institucións representativas (Parlamentos ou Cortes) compostas por membros escollidos mediante procesos electorais.
Económicos:
- Respecto á propiedade privada individual considerada como un valor absoluto e base da sociedade.
- Liberdade económica e de empresa baseada na libre iniciativa individual sen intervención do Estado.
- Libre xogo da oferta e a demanda como mecanismo xerador de riqueza e regulador económico.
Estatuto Real
Nome que recibe o Decreto de 1834 polo que a raíña rexente María Cristina de Borbón convocaba as Cortes do reino de España. Polo seu contido, considérase como unha “carta outorgada”, xa que a Coroa renunciaba a manter en exclusiva o poder admitindo unha ampliación da participación política en beneficio das clases posuidoras, pero conservaba en exclusiva a soberanía e non recollía a separación de poderes nin os dereitos dos cidadáns.
Tratado de Valençay
Acordo de paz asinado en 1813 nesa cidade francesa polo que Napoleón aceptaba a suspensión das hostilidades, o retorno de Fernando VII ao trono de España, a devolución dos territorios ocupados e a renuncia de Xosé I. Tanto as tropas francesas como as británicas debían abandonar España, finalizando así a Guerra de Independencia.