Industria e Ferrocarril en España no Século XIX

A Revolución Industrial fracasou en España no século XIX debido a diversos factores estruturais:

• O fracaso da revolución agraria e o desenvolvemento mineiro.
• A tardía explotación e a intervención de compañías estranxeiras.
• A carencia de capitais pola febleza da burguesía e o déficit da facenda.
• A inestabilidade política e a perda das colonias.
• A escaseza de man de obra especializada e de medios de transporte.
• A falta dun mercado interior e a ausencia dun centro económico que puidese absorber a produción.

O desenvolvemento industrial foi, por tanto, tardío, incompleto e con fortes desequilibrios rexionais.

O Sector Téxtil en Cataluña

A industrialización moderna iniciouse en Cataluña co sector algodoeiro, sendo o caso máis temperán e completo de industrialización en España. Os factores clave foron:

• Unha importante manufactura de indianas.
• Empresarios dispostos a investir e capitais procedentes da agricultura e do comercio.
• Mecanización con máquinas de fiar, máquinas de vapor e fusos mecánicos.

O principal mercado era o interior. Porén, os límites foron a escaseza de materias primas, de fontes de enerxía e de recursos financeiros, o que levou a recorrer a medidas proteccionistas.

A Siderurxia: Asturias e o País Vasco

A industria siderúrxica desenvolveuse a mediados do século XIX vinculada ao ferro e ao carbón. Asturias foi o principal centro entre 1864 e 1879, pero entrou en crise en favor da siderurxia vasca. No País Vasco, grazas ao ferro de boa calidade, ao eixe Bilbao-Cardiff e á importación de carbón inglés, consolidouse o principal centro siderúrxico español, destacando Altos Fornos de Biscaia e a produción de aceiro.

O Impacto do Ferrocarril

O ferrocarril foi necesario para a industrialización e a formación do mercado interior. A construción iniciouse coa Lei Xeral de Ferrocarrís de 1855, caracterizada por:

• Un trazado radial desde Madrid.
• Forte investimento estatal e estranxeiro.
• Un ancho de vía maior que o europeo.

O seu impacto económico é obxecto de controversia: facilitou a comunicación interior, pero prexudicou o desenvolvemento do sector siderúrxico español pola importación de material ferroviario.

A Revolución Gloriosa e a Constitución de 1869

A partir de 1866 prodúcese unha profunda crise política que remata coa expatriación da raíña Isabel II. No exilio, progresistas e demócratas dirixidos por Prim, xunto cos unionistas tras a morte de O’Donnell e Narváez, asinan o Pacto de Ostende (1866) e o Pacto de Bruxelas (1867) para derrocar á raíña.

En setembro de 1868, a revolución coñecida como A Gloriosa ou Setembrina expulsou os Borbóns de España e abriu a posibilidade dun novo sistema político baseado no liberalismo democrático.

Causas e Desenvolvemento da Revolución

As causas da revolución foron múltiples:

• Crise financeira: polos investimentos ferroviarios non rendibles.
• Crise industrial: polo aumento do prezo do algodón debido á Guerra de Secesión americana.
• Crise de subsistencia: polas malas colleitas.
• Crise política: fronte ao réxime isabelino.

A revolución iniciouse en Cádiz cun pronunciamento militar dirixido por Topete, Prim e Serrano, baixo os lemas “Abaixo os Borbóns!” e “España con honra!”, culminando na batalla de Ponte de Alcolea. Formáronse xuntas revolucionarias que reclamaban sufraxio universal masculino e amplas liberdades.

O Goberno Provisional e a Monarquía de Amadeo I

Tras o exilio de Isabel II, o Goberno provisional encabezado por Prim e a rexencia de Serrano convocaron eleccións. As Cortes elaboraron a Constitución de 1869, a máis democrática de Europa nese momento, que establecía a soberanía nacional e a monarquía constitucional.

O candidato escollido foi Amadeo de Savoia (1871-1873), quen reinou con escasos apoios e forte inestabilidade (Guerra de Cuba, Terceira Guerra Carlista e oposición republicana). Amadeo abdicou o 11 de febreiro de 1873, dando paso á proclamación da República.

A Primeira República: Proxecto Federal e Cantonalismo

A I República foi proclamada o 11 de febreiro de 1873 pola Asemblea Nacional, nomeando presidente a Estanislao Figueras. Foi acollida con entusiasmo polas clases populares, que esperaban reformas sociais profundas.

Divisións Internas e Conflitos

Existían fortes diferenzas entre os republicanos:

• Radicais: defendían a república unitaria.
• Federais gradualistas (Pi i Margall): defendían unha federación decidida polas Cortes.
• Federais intransixentes (Cantonalistas): defendían unha federación desde abaixo.

Baixo a presidencia de Pi i Margall, elaborouse un proxecto de Constitución federal inspirado na de USA. Porén, o réxime tivo que enfrontarse á insurrección en Cuba, á Terceira Guerra Carlista e ao levantamento cantonal (destacando o Cantón de Cartaxena).

Reformas e Fin da República

Aprobáronse reformas como a supresión do imposto de consumos, a abolición da escravitude en Cuba e a prohibición do traballo infantil. Porén, a axitación social e as folgas impulsadas pola F.R.E. da A.I.T. (como a revolta de Alcoi) aumentaron a inestabilidade.

Tras as presidencias de Salmerón e Castelar, o 3 de xaneiro de 1874, o xeneral Pavía disolveu a Asemblea Nacional. Finalmente, o pronunciamento de Martínez Campos deu paso á Restauración borbónica con Afonso XII.

O Movemento Obreiro: Sexenio Democrático e Restauración

Coa industrialización xurdiu o movemento obreiro para conseguir melloras salariais e laborais. A burguesía accedeu ao poder mentres o proletariado medraba e o campesiñado seguía sendo o grupo máis numeroso.

Ideoloxías e Organizacións

As duras condicións levaron á creación de sociedades de resistencia e sindicatos. O movemento dividiuse en dúas correntes principais:

• Anarquismo: defendía a destrución do Estado e a propiedade colectiva mediante a folga xeral e a acción directa. Fundaron a CNT en 1910.
• Marxismo: defendía a loita de clases e a conquista do poder político. En 1879 fundouse o PSOE (Pablo Iglesias) e en 1888 a UXT.

No Sexenio Democrático fundouse a Federación Rexional Española da AIT (1870). Máis tarde, en 1921, xurdiría o Partido Comunista de España (PCE).

O Movemento en Galicia e Reformas Sociais

En Galicia destacou o movemento agrarista, con Acción Galega, que reclamaba a redención dos foros, conseguida en 1927. O Estado respondeu á conflitividade con represión, pero tamén con reformas como a creación do Instituto de Reformas Sociais e a xornada laboral de 8 horas en 1919. En conclusión, aínda que as reivindicacións revolucionarias non triunfaron, permitiron importantes melloras nas condicións de vida dos traballadores.