1. As Desamortizacións en España: Evolución e Impacto

Análise dos datos

• Período cronolóxico: Abrangue dende finais do século XVIII ata finais do XIX, destacando dous fitos fundamentais: a Desamortización de Mendizábal (1836) e a Desamortización de Madoz (1855).
• Ámbito xeográfico: España, con especial incidencia en Andalucía, Castela e Estremadura.
• Idea principal: O transvasamento de terras das denominadas “mans mortas” (Igrexa e concellos) á propiedade privada co fin de sanear a facenda pública e consolidar o réxime liberal.

Análise dos períodos e evolución

• Etapa de Juan Álvarez Mendizábal (1836-1844): Afectou principalmente aos bens do clero regular e secular. O seu obxectivo era financiar a Guerra Carlista e crear unha base de propietarios vinculados á causa liberal. Nesta fase, o impacto recae exclusivamente no clero, sen afectar á beneficencia ou aos concellos.
• Etapa de Pascual Madoz (1855-1867): Coñecida como a “Desamortización Xeral”, incluíu os bens dos concellos (propios e comúns). Supuxo un maior volume de vendas e os fondos destináronse, en gran medida, á expansión do ferrocarril. Os concellos foron os máis afectados nesta terceira etapa, pasando de 160 a 1998 unidades.

Explicación do contido e contexto

As desamortizacións forman parte da revolución liberal burguesa iniciada tras a morte de Fernando VII e desenvolvida durante o reinado de Isabel II. O obxectivo era desmantelar as estruturas do Antigo Réxime e implantar un modelo de capitalismo agrario.

Causas do proceso:

• Financeiras: Necesidade de pagar a débeda pública e sufragar os gastos das guerras carlistas.
• Políticas: Procurar o apoio da burguesía á causa liberal fronte ao carlismo.
• Económicas: Aumentar a produtividade agraria mediante a propiedade privada.

Consecuencias:

• Sociais: Non se realizou unha verdadeira reforma agraria; as terras foron adquiridas pola burguesía e a nobreza, o que provocou un aumento do latifundismo e a proletarización do campesiñado.
• Económicas: Aumentou a superficie cultivada, pero a produtividade seguiu sendo baixa.
• Culturais: Produciuse unha notable perda de patrimonio artístico e bibliográfico.
• Políticas: Consolidouse o Estado liberal, aínda que supuxo unha ruptura traumática coa Igrexa Católica.

2. O Manifesto de Abrantes e o Conflito Dinástico

Data: 1 de outubro de 1833

Asunto

Proclamación de Carlos María Isidro de Borbón como rei lexítimo tras a morte do seu irmán Fernando VII. O pretendente non recoñece a Isabel II e xustifica o seu dereito ao trono baseándose na lei sucesoria tradicional e no carácter divino da monarquía.

Contextualización

• Autor: Carlos María Isidro, dirixido á nación española.
• Intencionalidade: Reclamar a coroa como sucesor lexítimo.
• Contexto político: O conflito orixínase pola Pragmática Sanción (1830), que anulaba a Lei Sálica e permitía reinar ás mulleres. Isto provocou a división irreconciliable entre absolutistas (carlistas) e liberais (isabelinos).

Comentario do proceso histórico

O carlismo defendía os piares do Antigo Réxime baixo o lema “Deus, Patria, Rei e Foros”, avogando polo absolutismo e o mantemento dos privilexios forais (País Vasco e Navarra). Pola contra, os isabelinos buscaron o apoio dos liberais para soster o trono, iniciando así a construción do Estado liberal.

Tras o manifesto de 1833, estalaron levantamentos armados, destacando figuras como Tomás de Zumalacárregui (carlista) e Baldomero Espartero (isabelino). O conflito principal rematou co Convenio de Vergara (1839), aínda que o carlismo persistiu en dúas guerras posteriores (1846-1849 e 1872-1876), sempre con triunfo liberal.

O reinado de Isabel II estivo marcado pola inestabilidade e a alternancia mediante pronunciamentos entre:

• Moderados: Ramón María Narváez, Francisco Martínez de la Rosa.
• Progresistas: Baldomero Espartero, Juan Prim.

3. O Liberalismo Moderado e o Sufraxio Censitario

Identificación do tema

Defensa do sufraxio censitario en 1845 por Joaquín Francisco Pacheco. Este pensamento é propio do liberalismo moderado ou doutrinario, que avoga por unha monarquía constitucional con soberanía compartida, sufraxio restrinxido, centralización administrativa e limitación de dereitos civís.

Contextualización do documento

España consolida o Estado liberal nun ambiente de fortes tensións. O documento sitúase na Década Moderada (1844-1854), baixo o liderado do xeneral Ramón María Narváez e co apoio decidido de Isabel II.

A Constitución de 1845 estableceu un sistema conservador que outorgaba un gran poder á Coroa. Os moderados buscaban a estabilidade mediante a creación da Garda Civil e o control político, defendendo a tese de que só os propietarios e as elites tiñan a capacidade intelectual e económica para participar na política.

Nesta etapa prodúcese a Segunda Guerra Carlista e, finalmente, o período péchase en 1854 co pronunciamento de Leopoldo O’Donnell, que dá paso ao Bienio Progresista.

Comentario do proceso histórico

O liberalismo dividiuse en dúas correntes principais: os moderados (sufraxio censitario moi restrinxido) e os progresistas (sufraxio máis amplo). En 1849, a fragmentación política aumentou coa aparición do Partido Democrático.

A alternancia entre a Constitución de 1837 (progresista) e a de 1845 (moderada) reflicte a loita polo control do Estado. Estas tensións culminarían anos despois na Revolución Gloriosa de 1868, que supuxo o destronamento de Isabel II.

4. Comparativa: Década Moderada (1844–1854) vs. Bienio Progresista (1854–1856)

Base ideolóxica e política

• Década Moderada: Liberalismo doutrinario. Soberanía compartida entre o Rei e as Cortes. Gran poder para a Coroa e goberno de Narváez.
• Bienio Progresista: Soberanía nacional. Intento de implantar a Constitución de 1856 (non promulgada). Liderado de Espartero.

Sistema político e dereitos

• Década Moderada: Sufraxio censitario moi restrinxido. Limitación das liberdades individuais e de prensa.
• Bienio Progresista: Sufraxio censitario máis amplo. Fortalecemento das liberdades públicas e da Milicia Nacional.

Política económica e relixiosa

• Década Moderada: Paralización das desamortizacións e firma do Concordato de 1851, restablecendo relacións coa Igrexa e outorgándolle o control do ensino.
• Bienio Progresista: Impulso á Desamortización de Madoz e á Lei de Ferrocarrís para modernizar o país. Defensa da liberdade de culto.

Orde pública

• Década Moderada: Creación da Garda Civil para protexer a propiedade privada e manter a orde no rural.
• Bienio Progresista: Protagonismo dos pronunciamentos e da Milicia Nacional como defensores do liberalismo progresista.