Os Bandos na Guerra Civil Española

O bando republicano defendía a legalidade democrática da II República e un modelo de estado laico e reformista. A súa ideoloxía era heteroxénea (republicanos, socialistas, comunistas e anarquistas), apoiada polas clases medias urbanas, intelectuais e o proletariado industrial. Pola contra, o bando sublevado (autodenominado «nacional») baseábase nun nacionalismo español centralista, o catolicismo tradicional e o mantemento da orde social. O seu apoio residía na oligarquía, os terratenentes, a Igrexa e os sectores máis conservadores que temían unha revolución social.

A principal diferenza foi a cohesión:

• Zona republicana: Viviu unha crise de autoridade; o Estado perdeu o control en favor de comités e milicias, xerando un conflito interno entre os que priorizaban gañar a guerra e os que querían facer a revolución.
• Zona sublevada: Impúxose un mando único e militarizado. Franco foi nomeado Generalísimo e Xefe do Estado, e mediante o Decreto de Unificación de 1937, creouse un partido único (FET de las JONS), eliminando calquera disidencia e instaurando unha ditadura totalitaria.

Ambos os bandos buscaron axuda exterior, pero con resultados desiguais. A República sufriu o abandono das democracias europeas polo Pacto de Non Intervención, recibindo só apoio da URSS, México e as Brigadas Internacionais. O bando nacional contou cunha axuda moito máis constante e decisiva da Alemaña nazi e a Italia fascista, o que acabou sendo determinante para o desenlace do conflito.

A Ditadura de Primo de Rivera: Do Directorio Militar ao Civil

O Directorio Militar naceu cun carácter provisional e de urxencia. Primo de Rivera presentouno como un «paréntese curativo» para solucionar os problemas máis graves do país. Pola contra, o Directorio Civil supuxo un intento de institucionalizar e perpetuar a ditadura, inspirándose no fascismo italiano.

Diferenzas estruturais

• Directorio Militar: Goberno formado exclusivamente por militares de alta graduación. O poder concentrábase no exército para garantir a orde.
• Directorio Civil: Goberno mixto con civís técnicos e membros da Unión Patriótica, buscando dar unha imaxe de normalidade administrativa.

Durante o Directorio Militar, a actividade centrouse na represión e no éxito do Desembarco de Alhucemas. No Directorio Civil, o foco pasou á política económica (intervencionismo estatal, monopolios como CAMPSA) e ao intento de crear unha nova constitución (1929), que fracasou polo descontento social.

Transformación Socioeconómica (1950-1980)

A distribución da poboación masculina en idade de traballar reflicte a transformación estrutural de España:

• Sector primario: Declive drástico, pasando do 47,6% en 1950 ao 13,9% en 1980.
• Sector secundario: Creceu con forza ata 1970, coincidindo co «milagre económico», estancándose despois pola crise do petróleo de 1973.
• Sector terciario: Experimentou o crecemento máis espectacular, duplicando a súa participación ata converterse no sector dominante (48,9% en 1980).

Este cambio foi impulsado polo Plan de Estabilización de 1959, que abandonou a autarquía en favor da liberalización. O éxodo rural e o turismo de masas permitiron a aparición dunha clase media e o consumo masivo, aínda que o modelo dependía en exceso da tecnoloxía e enerxía estranxeiras.

O Fuero del Trabajo e a Fachada Institucional

A Carta do Pobo Español (1945) foi unha resposta ao illamento internacional tras a derrota das potencias do Eixe na Segunda Guerra Mundial. Franco necesitaba un cambio de imaxe para presentarse ante os aliados como unha ditadura tradicional e católica, afastada do fascismo.

Con todo, esta lei era unha peza de fachada institucional. Aínda que enumeraba dereitos, o artigo 12 permitía ao goberno suspendelos se os consideraba contrarios aos principios do Estado. Ideoloxicamente, consagrou o nacionalcatolicismo, outorgando á Igrexa o control total sobre a moral pública, a censura e a educación.